Jan 24 • 13M

ഇന്ത്യന്‍ ആണവ പദ്ധതികളുടെ പിതാവ് ഹോമി ജെ ഭാഭയുടെ മരണത്തിന് പിന്നില്‍ അമേരിക്കയോ?

ഇന്ത്യയ്ക്ക് ആണവ മോഹങ്ങള്‍ നല്‍കിയ ഹോമി ജെ ഭാഭയുടെ മരണം അമേരിക്കയുടെ ആസൂത്രണമോ?

4
 
1.0×
0:00
-13:03
Open in playerListen on);
Episode details
Comments

1966 ജനുവരി 24, സമയം ഏതാണ്ട് രാവിലെ ഏഴ് മണി. മുംബൈയില്‍ നിന്നും ന്യൂയോര്‍ക്കിലേക്ക് പറന്ന എയര്‍ ഇന്ത്യയുടെ കാഞ്ചന്‍ജുംഗ എന്ന പേരുള്ള വിമാനം ആല്‍പ്പ്‌സിലെ മോണ്ട് ബ്ലാങ്ക് കൊടുമുടിക്ക് സമീപം തകര്‍ന്നുവീണു. വിമാനത്തിലുണ്ടായിരുന്നു 117 പേരും തല്‍ക്ഷണം മരിച്ചു, അവരിലൊരാള്‍ ഇന്ത്യയില്‍  ആണവ പദ്ധതികള്‍ക്ക് വിത്ത് പാകിയ ഹോമി ജഹാംഗീര്‍ ഭാഭ എന്ന ഹോമി ജെ ഭാഭ ആയിരുന്നു. മരിക്കുമ്പോള്‍ അദ്ദേഹത്തിന് 56 വയസ്സായിരുന്നു.

വിയന്നയില്‍ അന്താരാഷ്ട്ര ആണവോര്‍ജ്ജ ഏജന്‍സിയുടെ ഉപദേശക സമിതി യോഗത്തില്‍ പങ്കെടുക്കാന്‍ പോകുകയായിരുന്നു ഭാഭ. വിമാനവും ജനീവ വിമാനത്താവളവും തമ്മിലുള്ള ആശയവിനിമയത്തിലുണ്ടായ പിഴവെന്നാണ് അപകട കാരണമായി പറയപ്പെട്ടത്. പതിനെട്ട് മാസത്തിനുള്ളില്‍ ഇന്ത്യയ്ക്ക് സ്വന്തമായി അണുബോംബ് ഉണ്ടാക്കാനാകുമെന്ന് പറഞ്ഞ് മൂന്നാമത്തെ മാസമാണ് ഭാഭ മരിക്കുന്നത്. അത് വെറുമൊരു അപകടമരണമായിരുന്നോ.

ആരായിരുന്നു ഹോമി ജെ ഭാഭ

1909 ഒക്ടോബര്‍ 30ന് മുംബൈയിലെ സമ്പന്ന പാഴ്‌സി കുടുംബത്തിലാണ് ഹോമി ജെ ഭാഭയുടെ ജനനം. പിതാവ് അഭിഭാഷകനായിരുന്നു. അക്കാലത്തെ അറിയപ്പെടുന്ന ജീവകാരുണ്യ പ്രവര്‍ത്തകനായിരുന്ന സര്‍ ദിന്‍ഷ പെട്ടിടിന്റെ മകളായിരുന്നു ഭാഭയുടെ മാതാവ്. പുസ്തകങ്ങളും സംഗീതവും ചിത്രരചനയും നിറഞ്ഞതായിരുന്നു ഭാഭയുടെ കുട്ടിക്കാലം. വിദേശികളുടെയും വിദേശരീതികളോട് ആഭിമുഖ്യം പുലര്‍ത്തിയിരുന്നു ഇന്ത്യക്കാരുടെയും മക്കള്‍ പഠിച്ചിരുന്ന കത്തീഡ്രല്‍ സ്‌കൂളിലായിരുന്നു ബാബയുടെ പഠനം. ടാറ്റ ഗ്രൂപ്പ് സ്ഥാപകനായ ജംഷേഡ്ജി ടാറ്റയുടെ മൂത്തമകനായ സര്‍ ദൊരബ് ടാറ്റ ഭാഭയുടെ അമ്മാവനായിരുന്നു. 


ലോകത്ത് മിലിട്ടറി ആവശ്യങ്ങള്‍ക്കായി ആണവോര്‍ജ്ജം ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള പ്രാരംഭനടപടികള്‍ നടക്കുന്നതിന് മുമ്പ് തന്നെ ആണവോര്‍ജ്ജത്തിന്റെ സമാധാനപരമായ ഉപയോഗം സംബന്ധിച്ച സാധ്യതകള്‍ തിരിച്ചറിഞ്ഞ രാജ്യമാണ് ഇന്ത്യ. അതിന് നാം കടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത് ഹോമി ജെ ഭാഭയോടാണ്


സ്‌കൂള്‍ പഠനത്തിന് ശേഷം കേബ്രിജില്‍ എഞ്ചിനീയറിംഗ് പഠിക്കാനായി ഭാഭയെ ഇംഗ്ലണ്ടിലേക്ക് അയച്ചു. പഠനശേഷം ടാറ്റ സ്റ്റീല്‍ അടക്കമുള്ള സ്ഥാപനങ്ങളുടെ മേല്‍നോട്ടം ഭാഭയെ ഏല്‍പ്പിക്കുക എന്നതായിരുന്നു പിതാവിന്റെയും അമ്മാവന്റെയും ലക്ഷ്യം. എന്നാല്‍ എഞ്ചിനീയറിംഗ് അല്ല ശാസ്ത്രമാണ് തന്റെ വഴിയെന്ന് ഭാഭ അവിടെ വെച്ച് തിരിച്ചറിഞ്ഞു. 1935ല്‍ കേംബ്രിജില്‍ വെച്ച് ഭൗതികശാസ്ത്രത്തില്‍ പിഎച്ച്ഡി എടുത്ത ഭാഭ നീല്‍സ് ബോര്‍, ജെയിംസ് ഫ്രാങ്ക് അടക്കം അക്കാലത്തെ പ്രമുഖ ഭൗതിക ശാസ്ത്രജ്ഞരുമായി  ഒരുമിച്ച് പ്രവര്‍ത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1939ല്‍ രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടപ്പോള്‍ അവധിക്കായി ഇന്ത്യയിലെത്തിയ ഭാഭയ്ക്ക് മടങ്ങിപ്പോകാനായില്ല. തുടര്‍ന്ന് അന്നത്തെ ഇന്ത്യന്‍ ഇന്‍സ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയന്‍സ് (ബെംഗളൂരു) ഡയറക്ടര്‍ ആയിരുന്ന സി വി രാമന്റെ നിര്‍ദ്ദേശപ്രകാരം 1940ല്‍ ഭാഭ ഐഐഎസില്‍ തിയററ്റിക്കല്‍ ഫിസിക്‌സില്‍ റീഡറായി ജോലിക്ക് കയറി. തൊട്ടടുത്ത വര്‍ഷം റോയല്‍ സൊസൈറ്റി ഫെലോ ആയി അദ്ദേഹം തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അടുത്ത വര്‍ഷം കോസ്മിക് കിരണ ഗവേഷണത്തില്‍ പ്രഫസറായി അദ്ദേഹത്തിന് സ്ഥാനക്കയറ്റം ലഭിച്ചു. 

ഇന്ത്യയുടെ വ്യാവസായിക വളര്‍ച്ചയ്ക്ക് ആണവോര്‍ജ്ജം നിര്‍ണ്ണായകമാണെന്ന് ഭാഭ തിരിച്ചറിയുന്നത് അപ്പോഴാണ്. അങ്ങനെയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പരിശ്രമത്തില്‍, ജെ.ആര്‍.ഡി ടാറ്റയുടെ ഫണ്ടിംഗോടെ 1945ല്‍ ടാറ്റ ഇന്‍സ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഫണ്ടമെന്റല്‍ റിസര്‍ച്ച് (ടിഐഎഫ്ആര്‍) സ്ഥാപിതമാകുന്നതും ഇന്ത്യയില്‍ ആണവ ഗവേഷണ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ ആരംഭിക്കുന്നതും. പിന്നീട് 1948ല്‍ ആറ്റോമിക് എനര്‍ജി കമ്മീഷന്‍ ചെയര്‍മാനായി ഭാഭ നിയമിക്കപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹം മുന്‍കൈ എടുത്താണ് ട്രോംബെയില്‍ ആറ്റോമിക് എനര്‍ജി എസ്റ്റാബ്ലിഷ്‌മെന്റ് സ്ഥാപിക്കുന്നത്. ഭാഭയുടെ മരണശേഷം അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ആയിരുന്ന ഇന്ദിരാഗാന്ധി അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മരാണാര്‍ത്ഥം ഈ സ്ഥാപനത്തിന്റെ പേര് ഭാഭ ആറ്റോമിക് റിസര്‍ച്ച് സെന്റര്‍ എന്ന് പുനര്‍നാമകരണം ചെയ്തു.

ഇന്ത്യന്‍ സയന്‍സ് കോണ്‍ഗ്രസിന്റെ പ്രസിഡന്റ്, ഇന്ത്യന്‍ സര്‍ക്കാരിന്റെ സെക്രട്ടറി എന്നിങ്ങനെ നിരവധി ഉന്നത പദവികള്‍ അദ്ദേഹം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ അന്താരാഷ്ട്ര ആണവോര്‍ജ്ജ ഫോറങ്ങളില്‍ ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിനിധിയായി നിരവധി തവണ ഭാഭ പങ്കെടുത്തിട്ടുണ്ട്.അതേസമയം വിവിധ രാജ്യങ്ങളിലെ ആണവോര്‍ജ്ജ നേതാക്കളുമായി അഭിപ്രായഭിന്നതകളും അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് അമേരിക്കയുമായി. 1955ല്‍ ജനീവയില്‍ നടന്നആണവോര്‍ജ്ജത്തിന്റെ സമാധാനപരമായ ഉപയോഗങ്ങള്‍ സംബന്ധിച്ച ഐക്യരാഷ്ട്രസഭ കോണ്‍ഫറന്‍സിന്റെ പ്രസിഡന്റ് ഭാഭ ആയിരുന്നു.

ആണവോര്‍ജ്ജത്തിന്റെ ശക്തി തിരിച്ചറിഞ്ഞ ക്രാന്തദര്‍ശി

ലോകത്ത് മിലിട്ടറി ആവശ്യങ്ങള്‍ക്കായി ആണവോര്‍ജ്ജം ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള പ്രാരംഭനടപടികള്‍ നടക്കുന്നതിന് മുമ്പ് തന്നെ ആണവോര്‍ജ്ജത്തിന്റെ സമാധാനപരമായ ഉപയോഗം സംബന്ധിച്ച സാധ്യതകള്‍ തിരിച്ചറിഞ്ഞ രാജ്യമാണ് ഇന്ത്യ. അതിന് നാം കടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത് ഹോമി ജെ ഭാഭയോടാണ്. 'വൈദ്യുതോല്‍പ്പാദനത്തിന് വേണ്ടി ആണവോര്‍ജ്ജം വിജയകരമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നെങ്കില്‍ പത്ത് വര്‍ഷങ്ങള്‍ക്ക് ശേഷം ഈ മേഖലയില്‍ വൈദഗ്ധ്യമുള്ളവര്‍ക്കായി ഇന്ത്യയ്ക്ക് അന്യരാജ്യങ്ങളെ ആശ്രയിക്കേണ്ടി വരുമായിരുന്നില്ല, അങ്ങനെയുള്ളവര്‍ ഇവിടെ തന്നെ ഉണ്ടാകും'-ആണവോര്‍ജ്ജത്തിന്റെ നശീകരണശേഷി ലോകമറിഞ്ഞ ഹിരോഷിമ സംഭവത്തിന് ഒരു വര്‍ഷം മുമ്പ് ഭാഭ പറഞ്ഞ വാക്കുകളാണിത്. ആണവ ശാസ്ത്ര, എഞ്ചിനീയറിംഗ് മേഖലകളില്‍ സ്വയം പര്യാപ്തരാകേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകതയായിരുന്നു ഭാഭയുടെ വാക്കുകളില്‍.

സി വി രാമന്‍, എസ് എന്‍ ബോസ്, കെ എസ് കൃഷ്ണന്‍ തുടങ്ങി ഒട്ടനവധി ശാസ്ത്ര പ്രതിഭകളുടെ നേതൃത്വത്തില്‍ പല മേഖലകളിലും ഇന്ത്യയില്‍ കാര്യമായ ഗവേഷണങ്ങള്‍ നടന്നിരുന്നെങ്കിലും ആണവ ശാസ്ത്ര രംഗത്ത് രാജ്യം സംഘടിതമായ ഗവേഷണങ്ങള്‍ക്ക് തുടക്കമിടുന്നത് 1945ല്‍  മുംബൈയില്‍ ടാറ്റ ഇന്‍സ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഫണ്ടമെന്റല്‍ റിസര്‍ച്ച് എന്ന സ്ഥാപനം ആരംഭിച്ചതിന് ശേഷമാണ്. സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിച്ച് തൊട്ടടുത്ത വര്‍ഷം ഇന്ത്യ ആണവോര്‍ജ്ജ നിയമം പാസാക്കി. സമാധാനപരമായ ആവശ്യങ്ങള്‍ക്ക് വേണ്ടി മാത്രം ആണവോര്‍ജ്ജം ഉപയോഗിക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യമായിരുന്നു അന്ന് ഇന്ത്യയ്ക്ക്.  ആണവോര്‍ജ്ജ മേഖലയില്‍ നിക്ഷേപം നടത്തേണ്ടതിന്റെ പ്രാധാന്യം അന്ന് പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹര്‍ലാല്‍ നെഹ്‌റുവിനെ ബോധ്യപ്പെടുത്തിയത് ഭാഭയാണ്. ലോകശക്തിയായി ഉയരണമെങ്കില്‍ ഇന്ത്യ ആണവ ശേഷികള്‍ കൈവരിക്കണമെന്നും ആവശ്യമെങ്കില്‍ പ്രതിരോധത്തിനായി അണുബോംബ് നിര്‍മ്മിക്കണമെന്നും ഭാഭ വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. പുരോഗതിക്കായി രാജ്യത്തിന് മുമ്പിലുള്ള മികച്ച മാര്‍ഗ്ഗം ശാസ്ത്രമാണെന്ന് അദ്ദേഹം തന്റെ അടുത്ത സുഹൃത്ത് കൂടിയായ നെഹ്‌റുവിനെ ബോധ്യപ്പെടുത്തി. രാജ്യത്തെ ആണവോര്‍ജ്ജ കമ്മീഷന്റെ ആദ്യ ചെയര്‍മാനും ഭാഭ ആയിരുന്നു. 

അണുവായുധം എന്നതായിരുന്നില്ല, ആണവോര്‍ജ്ജം ഉല്‍പ്പാദിപ്പിക്കുക എന്നതായിരുന്നു തുടക്കത്തില്‍ ഇന്ത്യയുടെ ആണവ പരിപാടിയുടെ ലക്ഷ്യം. ബോംബിനെ 'തിന്മയുടെ അടയാള'മെന്നാണ് നെഹ്‌റു വിളിച്ചിരുന്നത്. സമാധാനപരമായ ആവശ്യങ്ങള്‍ക്കേ ഇന്ത്യ ആണവ പരിപാടികള്‍ ഉപയോഗിക്കാവൂ എന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് നിര്‍ബന്ധബുദ്ധിയുണ്ടായിരുന്നു. എങ്കിലും ഒരു രാജ്യമെന്ന നിലയില്‍ മറ്റൊരു രീതിയില്‍ ആണവോര്‍ജ്ജം ഉപയോഗിക്കേണ്ടി വന്നാല്‍ ആരുടെയും സദ് വിചാരങ്ങള്‍ അതിന് തടസ്സമാകില്ലെന്നും നെഹ്‌റു പറഞ്ഞിരുന്നു. അക്കാലത്ത് അമേരിക്കയുടെ ബറൂച്ച് പദ്ധതിയെ ഇന്ത്യ എതിര്‍ത്തിരുന്നു. ആണവോര്‍ജ്ജത്തിന് മേല്‍ അന്താരാഷ്ട്ര നിയന്ത്രണം കൊണ്ടുവരികയെന്നതായിരുന്നു അമേരിക്കയുടെ ലക്ഷ്യം. എന്നാല്‍ ആണവോര്‍ജ്ജ ഉല്‍പ്പാദനം സംബന്ധിച്ച രാജ്യത്തിന്റെ ഗവേഷണങ്ങള്‍ക്കും വികസനങ്ങള്‍ക്കും തടസ്സമാകുമെന്നതിനാല്‍ ആ പദ്ധതിയെ ഇന്ത്യ എതിര്‍ത്തു.

മരിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ഭാഭ പറഞ്ഞു ഇന്ത്യയ്ക്ക് അണുബോബ് നിര്‍മ്മിക്കാനാകും

ആണവോര്‍ജ്ജത്തിന്റെ സാധ്യതകളും ആണവശേഷിയിലൂടെ രാജ്യത്തിന് കൈവരുന്ന ശക്തിയും മുന്‍കൂട്ടി കണ്ട് കൃത്യമായ ആസൂത്രണങ്ങള്‍ ഈ മേഖലയില്‍ നടത്തിരുന്നെങ്കിലും രാജ്യം അണുബോംബ് നിര്‍മ്മിക്കുന്നതില്‍ ഭാഭയ്ക്ക് താല്‍പ്പര്യം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. അണുബോംബ് നിര്‍മ്മാണത്തെ ഇന്ത്യ ഏകപക്ഷീയമായി നിരാകരിക്കണമെന്ന് 1955ല്‍ ഭാഭ നെഹ്‌റുവിനോട് പറഞ്ഞിരുന്നു. എന്നാല്‍ ആദ്യം ഇന്ത്യയ്ക്ക് അണുബോംബ് നിര്‍മ്മിക്കാനുള്ള ശേഷി ഉണ്ടാകട്ടെയെന്നും എങ്കിലേ അണുബോംബ് നിര്‍മ്മാണത്തെ നിരാകരിക്കുന്നത് അര്‍ത്ഥവത്താകുകയുള്ളുവെന്നും നെഹ്‌റു മറുപടി നല്‍കി.

പക്ഷേ പത്ത് വര്‍ഷങ്ങള്‍ക്ക് ശേഷം 1964ല്‍ ചൈന അണുവായുധ പരീക്ഷണം നടത്തിയപ്പോള്‍ ഇന്ത്യ അണുബോംബിന്റെ ആവശ്യകത തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ഇന്ത്യ-ചൈന യുദ്ധത്തില്‍ ചൈന വിജയിച്ചിരിക്കുന്ന സമയമായിരുന്നു അത്. അണുബോംബ് നിര്‍മ്മാണത്തിന് അനുമതി നല്‍കണമെന്ന് ഭാഭ അടക്കമുള്ളവര്‍ സര്‍ക്കാരിനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു.  ആവശ്യത്തിന് അണുവായുധങ്ങള്‍ കൈവശമുണ്ടെങ്കില്‍ ശത്രുരാജ്യങ്ങളില്‍ നിന്നുള്ള ആക്രമണങ്ങളില്‍ ഇന്ത്യക്കത് ഗുണകരമാകുമെന്ന വിശ്വാസമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്. സമാധാനപരമായ ആണവ സ്‌ഫോടനങ്ങളായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സില്‍. ഇതിനായി ഭാഭ അമേരിക്കയുടെ സഹായവും തേടിയിരുന്നു 1965 ഫെബ്രുവരിയില്‍ ഭാഭ വാഷിംഗ്ടണ്ണില്‍ നേരിട്ടെത്തി ആണവ മേഖലയില്‍ ഇരുരാജ്യങ്ങളും സഹകരിക്കണമെന്ന നിര്‍ദ്ദേശം മുന്നോട്ടുവെച്ചു. സ്വന്തം നിലയില്‍ പതിനെട്ട് മാസം കൊണ്ട് ഇന്ത്യയ്ക്ക് അണുബോംബ് നിര്‍മ്മിക്കാനാകുമെന്നും അമേരിക്കയുടെ സഹായമുണ്ടെങ്കില്‍ ആറുമാസം കൊണ്ട് അതിനാകുമെന്നും അന്നത്തെ അമേരിക്കന്‍ അണ്ടര്‍ സെക്രട്ടറിയോട് ഭാഭ പറഞ്ഞതായി പറയപ്പെടുന്നു. പക്ഷേ അമേരിക്ക ഇതിന് വഴങ്ങിയില്ല.


1945ല്‍ ലോകത്ത് ആണവ സാങ്കേതികവിദ്യ സ്വന്തമായുള്ള ഏകരാജ്യം അമേരിക്കയായിരുന്നു.  ഇന്ത്യയെ പോലുള്ള രാജ്യങ്ങള്‍ ആണവ ശേഷികള്‍ കൈവരിക്കുന്നതും അണുബോംബും മറ്റ് ആണവായുധങ്ങളും നിര്‍മ്മിക്കുന്നതും അമേരിക്കയെ അസ്വസ്ഥരാക്കിയിരുന്നു എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. ഹോമി ജെ ഭാഭയുടെ മരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഏറ്റവുമധികം ഉയര്‍ന്നുകേട്ട ഒരു ആരോപണമായിരുന്നു അമേരിക്കന്‍ ചാരസംഘടനയായ സിഐഎയ്ക്ക് ആ മരണത്തില്‍ പങ്കുണ്ട് എന്നുള്ളത്


ചൈന അണുബോംബ് പരീക്ഷണം നടത്തിയതിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തില്‍ നെഹ്‌റുവിന്റെ പിന്‍ഗാമിയായി എത്തിയ ലാല്‍ ബഹദൂര്‍ ശാസ്ത്രി ഇന്ത്യന്‍ ശാസ്ത്രജ്ഞര്‍ക്ക് അതിന് കഴിയുമോ എന്ന് ഭാഭയോട് ചോദിച്ചിരുന്നു. എന്നാല്‍ ആ ചോദ്യം ചോദിച്ച വ്യക്തിയും അത് കേട്ട വ്യക്തിയും രണ്ടാഴ്ചകളുടെ വ്യത്യാസത്തില്‍ ദുരൂഹസാഹചര്യത്തില്‍ മരിച്ചുവെന്നത് ആകസ്മികമാണെന്ന് പറഞ്ഞ് തള്ളിക്കളയാന്‍ കഴിയുമോ? 1966 ജനുവരി 11ന് ശാസ്ത്രിയും 24ന് ഭാഭയും മരണപ്പെട്ടു. ശാസ്ത്രിയുടെ പിന്‍ഗാമിയായി ആണവായുധങ്ങളെ ശക്തമായി അനുകൂലിച്ച ഇന്ദിരാഗാന്ധിയും ഭാഭ ആറ്റോമിക് റിസര്‍ച്ച് സെന്റര്‍ മേധാവിയായി ഭാഭയുടെ വലംകൈ ആയിരുന്ന രാജ രാമ്മണ്ണയും ചുമതലയേറ്റു.

ഇന്ത്യയുടെ ആണവ പരിപാടികളെ അമേരിക്ക ഭയപ്പെട്ടിരുന്നോ

ആവശ്യമായ പച്ചക്കൊടി കിട്ടിയാല്‍ പതിനെട്ട് മാസത്തിനുള്ളില്‍ ഇന്ത്യയ്ക്ക് അണുബോംബ് നിര്‍മ്മിക്കാന്‍ കഴിയുമെന്ന് 1965ല്‍ ഓള്‍ ഇന്ത്യ റേഡിയോയ്ക്ക് നല്‍കിയ അഭിമുഖത്തില്‍ ഭാഭ പറഞ്ഞിരുന്നു. കൃത്യം മൂന്ന് മാസങ്ങള്‍ക്ക് ശേഷമാണ് ഭാഭ മരിക്കുന്നത്. 1945ല്‍ ലോകത്ത് ആണവ സാങ്കേതികവിദ്യ സ്വന്തമായുള്ള ഏകരാജ്യം അമേരിക്കയായിരുന്നു. എന്നാല്‍ 1964ഓടെ സോവിയറ്റ് യൂണിയനും ചൈനയും അണുബോംബ് പരീക്ഷണങ്ങള്‍ നടത്തി. ഭാഭയുടെ നേതൃത്വത്തില്‍ ഇന്ത്യയും ഈ മേഖലയില്‍ വലിയ മുന്നേറ്റങ്ങള്‍ ഉണ്ടാക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന സമയമായിരുന്നു അത്. 1962ലെ ഇന്ത്യ-ചൈന യുദ്ധത്തിന് ശേഷം ആണവായുധങ്ങള്‍ നിര്‍മ്മിക്കാനുള്ള കാര്യമായ ശ്രമങ്ങള്‍ ഇന്ത്യ ആരംഭിച്ചിരുന്നു. ഇന്ത്യയെ പോലുള്ള രാജ്യങ്ങള്‍ ആണവ ശേഷികള്‍ കൈവരിക്കുന്നതും അണുബോംബും മറ്റ് ആണവായുധങ്ങളും നിര്‍മ്മിക്കുന്നതും അമേരിക്കയെ അസ്വസ്ഥരാക്കിയിരുന്നു എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്.

ചരട് വലിച്ചത് സിഐഎയോ

ഹോമി ജെ ഭാഭയുടെ മരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഏറ്റവുമധികം ഉയര്‍ന്നുകേട്ട ഒരു ആരോപണമായിരുന്നു അമേരിക്കന്‍ ചാരസംഘടനയായ സിഐഎയ്ക്ക് ആ മരണത്തില്‍ പങ്കുണ്ട് എന്നുള്ളത്. 2008ല്‍ സിഐഎ ഓഫീസര്‍ ആയിരുന്ന റോബര്‍ട്ട് ക്രൗളിയും മാധ്യമപ്രവര്‍ത്തകനായ ഗ്രിഗറി ഡഗ്ലസും ഭാഭയുടെ മരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നടത്തിയ ടെലിഫോണ്‍ സംഭാഷണം 'Conversations with the Crow ' എന്ന പുസ്തകത്തില്‍ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്നു. അതോടെ 1966ല്‍ നടന്ന എയര്‍ ഇന്ത്യ വിമാനാപകടത്തിലും ഹോമി ജെ ഭാഭയുടെ മരണത്തിലും സിഐഎയ്ക്ക് പങ്കുണ്ടെന്ന ആരോപണം കൂടുതല്‍ ബലപ്പെട്ടു.

ഭാഭയെയും ലാല്‍ ബഹദൂര്‍ ശാസ്ത്രിയെയും ഇല്ലാതാക്കിയതില്‍ സിഐഎക്ക് പങ്കുണ്ടെന്നാണ് ഈ സംഭാഷണം അടിവരയിടുന്നത്. 'നിങ്ങള്‍ക്കറിയാമോ, ഞങ്ങള്‍ പ്രശ്‌നത്തിലായിരുന്നു, അറുപതുകളില്‍ ഇന്ത്യ അഹങ്കാരികളായിരുന്നു, അവര്‍ അണുബോംബ് നിര്‍മ്മാണത്തിനുള്ള ജോലികളും ആരംഭിച്ചിരുന്നു''- സിഐഎ ഉദ്യോഗസ്ഥന്‍ അന്ന് പറഞ്ഞ വാക്കുകളാണിത്. ഹോമി ജെ ഭാഭയെ കുറിച്ച്  അദ്ദേഹം പറയുന്നത് ഇങ്ങനെയാണ്  'എന്നെ വിശ്വസിക്ക്, അയാള്‍ അപകടകാരിയായിരുന്നു. ദൗര്‍ഭാഗ്യവശാല്‍ അദ്ദേഹം അപകടത്തില്‍ പെട്ടു. കൂടുതല്‍ പ്രശ്‌നങ്ങള്‍ ഉണ്ടാക്കാന്‍ അയാള്‍ വിയന്നയിലേക്ക് പറക്കുമ്പോഴാണ് ബോയിംഗ് 707 വിമാനത്തിന്റെ കാര്‍ഗോ വിഭാഗത്തില്‍ ബോംബ് സ്‌ഫോടനം ഉണ്ടാകുന്നത്.'

മറ്റൊരു വിമാനവുമായി കൂട്ടിയിടിച്ചാണ് ഭാഭ സഞ്ചരിച്ചിരുന്ന എയര്‍ഇന്ത്യ വിമാനം അപകടത്തില്‍ പെട്ടതെന്ന് 2017ല്‍ സ്വിറ്റ്‌സര്‍ലന്‍ഡിലെ ഒരു പര്‍വ്വതാരോഹകനായ ഡാനിയല്‍ റോച്ചെ ആരോപിച്ചിരുന്നു. അപകടം നടന്ന സ്ഥലം സന്ദര്‍ശിച്ച റോച്ചെയ്ക്ക് വിമാനത്തിന്റെയും യാത്രക്കാരുടെ സാധനസാമഗ്രികളുടെയും അവശിഷ്ടങ്ങള്‍ ലഭിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു. എന്നാല്‍ അതൊരു സാധാരണ അപകട മരണമാണെന്നാണ് ഫ്രഞ്ച് അന്വേഷണ റിപ്പോര്‍ട്ടില്‍ പറയുന്നത്. 

ഇന്ത്യയ്ക്ക് ആണവ മോഹങ്ങള്‍ നല്‍കിയ ആ ശാസ്ത്രപ്രതിഭയുടെ മരണം സംബന്ധിച്ച ദുരൂഹതകള്‍ ഇപ്പോഴും തുടരുന്നു. കൃത്യമായി ആസൂത്രണം ചെയ്ത ആണവ പദ്ധതികളിലൂടെ ഇന്ത്യയെ ലോകശക്തിയാക്കി മാറ്റാനുള്ള ശ്രമങ്ങള്‍ക്കിടയിലാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണം. അദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരുന്നാല്‍ ആണവ മഖലയില്‍ ഇന്ത്യ ഒരു ഭീഷണിയായി മാറുമെന്ന് ആരെങ്കിലും ഭയപ്പെട്ടിരിക്കാം.